Mədrəsə üzümü

Mədrəsə – Azərbaycanın tarixən “Şirvan” kimi tanınan Şamaxı rayonunun Mədrəsə kəndinin adını daşıyan, yerli qırmızı üzüm sortudur. Hal-hazırda Mədrəsə üzümləri Şamaxı və İsmayıllı rayonlarının 700-800 metr yüksəklikdə yerləşən bir neçə kəndində yetişdirilir. Burada kiçik istehsalçılar, ümumiyyətlə, üzüm bağlarının bir hissəsini, əsasən öz istehlakları üçün bu növ üçün ayırırlar. Şamaxı və İsmayıllı, əsasən, dağlıq ərazilərdir. Burada ən yüksək zirvə olan Babadağın hündürlüyü 3629 metrə çatır. Landşaft dağlıq coğrafiyanın və Xəzər dənizinə yaxın ərazinin təsiri altında iqlim kimi çöllərdən dağətəyi çəmənliklərə və meşələrə qədər çox dəyişir. Bu özünəməxsus yerləşməyə görə, Azərbaycanın şərab bölgələrində quraq, çox sərin və rütubətli kimi müxtəlif hava şəraiti müşahidə olunur. Buna görə də burada yetişən sortlar dayanıqlı və möhkəm olmalıdır.

Mədrəsə şərabı qədim Azərbaycan şərabçılıq ənənəsinin “qızıl fondu”na daxildir. Bu ərazidə şərab istehsalının minillik tarixi var. Bunu e.ə. II minilliyə aid şərab qalıqları ilə basdırılmış küpələr və s. kimi digər bir çox qədim tapıntılar sübut edir. Eramızın I əsrində Şimali Azərbaycana səfər etmiş yunan tarixçisi Strabonun yazdığına görə, burada üzüm o qədər çox yetişdirilirdi ki, sakinlər onu yığa bilmirdilər.

Mədrəsə üzümü bir qədər oval formalıdır, orta ölçülüdür və orta sıxlıqlı konik qruplarda yetişir. Tam yetişdikdə sıx mum çiçəklərlə zəif çəhrayı rəngdən tünd mavi rəngə qədər dəyişir. Qabığı çox qalındır və asanlıqla cırılır, ləti isə yaşılımtıl və xoş dadlı, şirəlidir.

Bitki az yarpaqlıdır, tumurcuqlar erkən vaxtlarda açıq yaşıl, son çağlarında isə qəhvəyimtil boz rəngdə olur. Sərt, quraq iqlimə çox dayanıqlı, lakin şaxtaya qarşı həssasdır. Ən çox yayılmış yetişdirmə sistemi barmaqlıqlardır; bitkiləri dəstəkləyən dirəklər və tellərdən ibarət sadə quruluşlar vasitəsilə əldə edilir. Budama növü yerli ənənələrə əsaslanır. Məhsul vermə mövsümündə torpağın idarə edilməsi, zorakı əməliyyatlar olmadan, spontan çıxmış floranın təmizlənməsini ehtiva edir. Tam yetişmə avqustun sonlarında başa çatır və yığım, istehsal olunan şərab növündən və xüsusi əkin sahəsindən asılı olaraq, sentyabr ayının sonlarında ola bilər. Əllə toplanan dəstələr daha sonra anbara aparılır, bəndəmi çıxarılır, basılaraq yumşalması üçün xüsusi taxta qablarda təxminən 14 müddətində suya qoyulur. Dərhal sonra lət qalıqların keçməməsi üçün bir neçə dəfə süzülür. Ən azı iki ay dincə qoyulur və bundan sonra istifadəyə hazır olur. Mədrəsə şərabları taxta, şüşə və ya gil qabda sərin yerdə saxlanılarsa, dadı dəyişmədən 2 ilədək qala bilər.

Mavi-qara üzümlər şirin və çox şirəlidir. Əsasən, digər növlərlə kupajda istifadə olunur. Mədrəsədə qırmızı şərablar, həmçinin tanninin səviyyəsi yüksək olan sitrus rəngli qızılgüllər də istehsal olunur. Aroması moruq və yabanı giləmeyvələr kimi ətirlidir və uzun müddət qalıcıdır.